Ważne odkrycie dotyczące raka jajnika. Test krwi pozwoli wykryć zmiany

Rak jajnika należy do nowotworów, które szczególnie trudno rozpoznać na wczesnym etapie. Stąd określenie "cichy zabójca". Choroba przez długi czas może rozwijać się bez charakterystycznych objawów, a dostępne metody diagnostyczne często nie pozwalają wykryć jej, zanim dojdzie do powstania i rozprzestrzenienia się guza.

Naukowcy z amerykańskiego Hoag Family Cancer Institute przedstawili badania, które mogą w przyszłości zmienić podejście do wczesnego wykrywania tego nowotworu. Zidentyfikowali we krwi molekularny sygnał ostrzegawczy, który może wskazywać na obecność zmian przedrakowych w jajowodach.

Wyniki ośmioletnich, międzynarodowych badań opublikowano w czasopiśmie „Nature Medicine”. Zespół kierowany przez dr. Rajana Gognę i dr Eszę Madan skoncentrował się na wykrywaniu najwcześniejszego etapu rozwoju raka jajnika, jeszcze zanim pojawi się inwazyjna postać.

Rak jajnika może zaczynać się w jajowodach

Badacze zajęli się szczególnie rakiem surowiczym o wysokim stopniu złośliwości (HGSOC), jedną z najgroźniejszych postaci raka jajnika. Ten typ nowotworu często nie rozpoczyna się bezpośrednio w jajniku, lecz w komórkach nabłonka jajowodu.

Jego wczesnym stadium może być tzw. surowiczy rak śródnabłonkowy jajowodu (STIC). Są to nieprawidłowe komórki, które nie przekroczyły jeszcze granicy nabłonka i nie mają charakteru inwazyjnego. Zmiany są mikroskopijne, dlatego nie można ich zobaczyć w standardowych badaniach obrazowych. Nie wykrywają ich również konwencjonalne badania krwi stosowane w diagnostyce raka jajnika.

STIC jest często rozpoznawany przypadkowo podczas operacji usunięcia jajowodów lub jajników, wykonywanej z innych wskazań. Oznacza to, że u części kobiet zmiany mogą rozwijać się przez długi czas, zanim zostaną zauważone.

Tu-Stroma – sygnał ostrzegawczy

Przełomem może okazać się odkrycie cząsteczki RNA nazwanej Tu-Stroma. Naukowcy zaobserwowali podwyższone stężenie tego markera we krwi kobiet, u których stwierdzono zmiany STIC, a także u pacjentek z wczesnym rakiem surowiczym jajnika.

Tu-Stroma jest związana z jednym z podstawowych procesów biologicznych zachodzących podczas rozwoju nowotworu. Chodzi o zjawisko, w którym komórki nowotworowe osłabiają sąsiadujące, zdrowe komórki, tworząc sobie przestrzeń do dalszego wzrostu.

Badacze postanowili przyjrzeć się temu procesowi na bardzo wczesnym etapie, zanim powstanie inwazyjny guz. W ten sposób zidentyfikowali sygnał, który potencjalnie może ujawniać rozwój choroby na długo przed tym, zanim będzie widoczna w tradycyjnych badaniach.

Obiecujące wyniki testu

Naukowcy opracowali test krwi mierzący poziom Tu-Stroma, a następnie wykorzystali go do analizy próbek pochodzących od 506 osób. Wśród nich 43 kobiety miały zmiany STIC, 232 – zdiagnozowanego raka surowiczego jajnika w różnych stadiach zaawansowania, 88 – łagodne zmiany w obrębie przydatków, a 143 nie miały żadnych zmian w jajnikach i jajowodach.

Okazało się, że poziom Tu-Stroma był podwyższony zarówno u kobiet ze zmianami STIC, jak i pacjentek z rozwiniętym rakiem, także w bardzo wczesnych stadiach choroby.

Aby potwierdzić te wyniki, autorzy sprawdzili skuteczność testu na dodatkowej grupie kobiet. Z powodzeniem wykrywał zmiany STIC u 92,3 proc. kobiet, które faktycznie je miały, a u 98,2 proc. zdrowych kobiet prawidłowo wykazał ich brak.

Test okazał się też znacznie skuteczniejszy w odróżnianiu zmian przedinwazyjnych od zdrowych tkanek niż białko CA125, czyli marker obecnie używany w diagnostyce i monitorowaniu raka jajnika.

„Rak jajnika nie zaczyna się w dniu, w którym wykrywamy guz. Często rozpoczyna się znacznie wcześniej, od mikroskopijnych zmian w jajowodach, których nie jesteśmy w stanie zobaczyć podczas rutynowych badań. Przez dekady koncentrowaliśmy się na wykrywaniu coraz mniejszych guzów, ale ważniejsze pytanie brzmi: co by było, gdybyśmy potrafili zidentyfikować najwcześniejsze molekularne sygnały ostrzegawcze, zanim jeszcze rozwinie się inwazyjny nowotwór” – powiedział jeden z autorów badania, dr Gogna.

Naukowcy przeprowadzili również modelowanie dotyczące zastosowania testu w populacji kobiet o podwyższonym ryzyku zachorowania. Wynikało z niego, że około 72 proc. wyników dodatnich mogłoby być prawidłowych, natomiast wynik ujemny byłby trafny niemal w 100 proc. przypadków.

Takie parametry są szczególnie interesujące w kontekście raka jajnika, ponieważ obecnie nie ma skutecznego powszechnego badania przesiewowego, które pozwalałoby wykrywać tę chorobę na bardzo wczesnym etapie.

Szansa dla kobiet z mutacjami BRCA1 i BRCA2

Odkrycie może mieć szczególne znaczenie dla kobiet z dziedzicznym podwyższonym ryzykiem raka jajnika, zwłaszcza nosicielek mutacji genów BRCA1 i BRCA2.

Obecnie część z nich musi podejmować trudne decyzje dotyczące profilaktycznego usunięcia jajników i jajowodów. Taka operacja może istotnie ograniczyć ryzyko zachorowania, ale wiąże się również z poważnymi konsekwencjami, m.in. przedwczesną menopauzą i utratą możliwości posiadania biologicznego potomstwa.

W przyszłości badanie krwi mogłoby dostarczyć dodatkowych informacji o tym, czy u kobiety występują już zmiany przedrakowe. Ułatwiłoby to lekarzom i pacjentkom podejmowanie decyzji dotyczących dalszego postępowania. Naukowcy podkreślają jednak, że na razie jest to potencjalne zastosowanie, które wymaga potwierdzenia.

Czy badanie będzie dostępne dla pacjentek?

Mimo obiecujących rezultatów test nie jest jeszcze gotowy do powszechnego stosowania. Dotychczasowa analiza opierała się na wcześniej pobranych próbkach krwi kobiet z potwierdzonym rozpoznaniem. Kolejnym etapem będą badania, w których naukowcy będą pobierać próbki od kobiet z podwyższonym ryzykiem zachorowania, ale również od tych, u których takie ryzyko nie występuje.

Uczestniczki będą obserwowane przez dłuższy czas. Badacze chcą sprawdzić, jak wcześnie można wykryć sygnał Tu-Stroma, jak wiarygodnie wskazuje on obecność zmian przedrakowych i czy wynik rzeczywiście może pomóc w podejmowaniu decyzji klinicznych.

Długofalowym celem jest opracowanie i zwalidowanie badania krwi, które mogłoby stać się nowym narzędziem monitorowania ryzyka i zapobiegania rakowi jajnika. Naukowcy chcą nie tylko wykrywać zmiany wcześniej, ale również opracować metody powstrzymywania ich rozwoju, zanim przekształcą się w inwazyjny nowotwór.

Odkrycie daje nadzieję na zupełnie nowe podejście do profilaktyki raka jajnika. Do jego klinicznego wykorzystania jest jednak jeszcze potrzebna dalsza weryfikacja.